Terug

Onderstaande artikel uit Ravage is met dank aan www.antenna.nl

GEEN BOMMEN MAAR BROOD

Mariëtte Moors kan geen kernwapen meer zien

Al twintig jaar verzet Mariëtte Moors zich tegen de oorlogsindustrie, en de atoomwapens in het bijzonder. De laatste tijd duikt haar naam veelvuldig op bij arrestaties op en rond de vliegbasis Volkel, alwaar een aantal massavernietigingswapens liggen opgeslagen. Haar intensieve strijd tegen het onrecht lijkt een levensdoel op zich te zijn geworden. ,,Als ik niets zou doen zou ik me schuldig gaan voelen.'' Marina Groen sprak met haar.

Je wordt de laatste tijd bij openlijke acties veelvuldig gearresteerd. Is het niet slimmer te voorkomen dat ze je oppakken of doe je het erom?
,,Dat ik met name vorig jaar vaak ben opgepakt, was het gevolg van de situatie waarin ik me had begeven. In april '99 werd er met Pasen een vredesactiekamp opgezet in de nabije omgeving van de militaire vliegbasis Volkel. Vanuit het actiekamp werden zowel openlijke als geheime acties gehouden tegen de aanwezigheid van atoomwapens op de basis. Nadat het actiekamp werd opgebroken, besloot ik er in m'n eentje te blijven zitten. Uiteindelijk heb ik acht maanden lang gebivakkeerd aan de rand van de vliegbasis, tot ongenoegen van de legerleiding mag ik wel zeggen. Ik kreeg veelvuldig bezoek van vredesactivisten, waarbij acties niet uitbleven. Bij nogal wat openlijke kladacties ben ik opgepakt. De marechaussee gaf me ook regelmatig een proces‑verbaal wegens illegaal kamperen. Nadat de belendende gemeente via een bestuursdwangbeschikking een rechtszaak tegen mij had aangespannen, moest ik het kampje verlaten. 

Politierechter F. Soutendijk constateerde onlangs dat jouw strafblad inmiddels de vorm heeft aangenomen van een 'strafboek' van 33 pagina's. Daarop deed hij jou het voorstel om eens bij een psycholoog langs te gaan. Wat vind je daarvan?
,,Ik vermoed dat de heer Soutendijk, met zijn vooringenomenheid, me onderuit probeerde te halen. Ik heb achteraf spijt dat ik niet ter plekke in de rechtbank heb gereageerd. Hij probeerde mij te intimideren, nadat ik weigerde op te staan in de rechtbank op de momenten dat dit van mij verlangd werd. Ik heb onlangs een klacht over hem ingediend bij de President van de rechtbank in Roermond en bij de Procureur‑Generaal van de Hoge Raad der Nederlanden in Den Haag.

Ben je je hele leven al zo opstandig geweest?
,,Nee hoor. Ik ben geruime tijd een brave moeder en huisvrouw geweest. Pas na mijn scheiding in 1979 ben ik veranderd. Mede door het feminisme werd ik me bewuster van het onrecht in de wereld. In de wereldwinkel van Geldrop deed ik vrijwilligerswerk. Op de markt van Geldrop voerde ik mijn eerste actie, en wel tegen de import en verkoop van 'apartheidsfruit' dat afkomstig was uit Zuid‑Afrika. Vervolgens brak al snel de tijd aan van de grote acties en de demonstraties tegen de plaatsing van de kruisraketten. Iedere zondag werd er in Geldrop wel gedemonstreerd. Hierbij nam ik m'n kinderen gewoon mee.

Vanwaar die omslag van huisvrouw tot strijdbare vredesactiviste?
,,Die omslag is dan ook vrij langzaam gegaan. Ik kan niet zeggen dat het actiegebeuren mij in een klap trok. Met het werk in de wereldwinkel gingen mijn ogen open voor de enorme wantoestanden die er zijn in de wereld. Zoals de armoede, terwijl er miljarden worden gespendeerd aan militaire wapens. Zolang twee derde van de wereld nog niet in zijn elementaire behoeften kan voorzien, mag er geen geld verspild worden aan militaire wapens. Ik raakte betrokken bij de campagne tegen de kruisraketten en nam deel aan een vrouwenactiekamp in Volkel. In die periode hadden mijn kinderen, aanbeland in de pubertijd, me nog nodig. Ik kon het me niet veroorloven strafbare acties te voeren. Dat kwam pas later, in Woensdrecht, waar ik actief deelnam aan de acties die in het teken stonden van de burgelijke ongehoorzaamheid. Vervolgens raakte ik midden jaren '80 betrokken bij de grote vredesactiekampen, zoals in Woensdrecht en Volkel.

Twintig jaar lang, dag in dag uit, actief tegen het machtige militaire apparaat...
,,Ja, nou afgezien van een korte periode dan dat ik er even geen heil meer in zag. Vanwege een langdurige ziekte en de dood van mijn liefste heb ik twee jaar geen actie meer gevoerd. Tot ik op een gegeven moment een oproep onder ogen kreeg van activisten die een 'openbare en aangekondigde burgerinspectie' wilden gaan uitvoeren op de vliegbasis Volkel. Dat inspireerde mij enorm. De Verenigde Naties vinden dat ze het recht hebben Irak te mogen inspecteren op massavernietigingswapens, terwijl wij hier niet zouden mogen weten of er kernwapens liggen op Volkel. Ik twijfelde geen moment en deed weer mee aan het protest. Bij burgerinspecties op de vliegbasis Kleine Brogel in België, waar gemiddeld honderd activisten en parlementariërs aan deelnamen, werd ik geregeld opgepakt. We verschaften ons toegang tot de streng bewaakte vliegbasis door over de hekken te klimmen of door gaten in de omheining te knippen. In Volkel gaat het er exact ook zo aan toe.

Wat zijn jouw belangrijkste drijfveren?
,,Het besef van de bestaande armoede. Iedere twee seconden sterft een kind van de honger. In diezelfde twee seconden wordt er wereldwijd miljoenen aan oorlogstuig uitgegeven. Dat maakt me woedend. En dat ik zeker weet dat er atoombommen in Volkel liggen, met een vernietigingskracht vele malen groter dan de bom op Hiroshima.

Kunnen wij dan zonder bewapening?
,,Ik denk dat wij zonder wapens kunnen, we zullen op een andere manier conflicten moeten oplossen. Om te beginnen met de opvoeding van kinderen en met vredesonderwijs op scholen. Als we allemaal fulltime aan vrede zouden werken, dan komt er ook vrede. Als soldaten naar een oorlogsgebied gaan, laten ze hun gezin, alles achter zich. Maar het werken aan vrede is iets wat er zo'n beetje naast gedaan wordt. Er moet een verandering in de mentaliteit komen. Zo beschikt de Nederlandse luchtmacht over ruim honderd F‑16 straaljagers. Eén zo'n straaljager kost 40 miljoen. Alleen het oefenen ermee kost al f. 10.000 per uur aan brandstof. Hiermee wordt een gigantisch kapitaal verspild. Die F‑16's zijn gebruiksklaar voor het gooien, en misgooien, van bommen. Kijk maar naar Kosovo. Het begin van vrede begint bij ontwapenen, geen opleiding tot militairen, geen wapenproductie meer. Dat zou internationaal moeten gebeuren. Wat dat betreft hebben we nog een lange weg te gaan. Toch denk ik dat het kan lukken, net zo goed als de slavernij en apartheid uiteindelijk werden afgeschaft.

,,De hele economische groei is al een oorlog op zich. De rijken worden steeds rijker, de armen armer. Als de rest van de wereld zou willen meedelen in de welvaart die wij hebben, zou de aarde ophouden te bestaan. Want zoveel vervuiling kan de aarde niet aan en zoveel grondstoffen zijn er niet. Dan heb ik het over grondstoffen om bijvoorbeeld auto te kunnen rijden, of om twee keer per jaar te kunnen vliegen. Ik strijd niet alleen tegen het militarisme, ik strijd tegen veel meer onrecht.

Ben je voor of tijdens een actie wel eens bang?
,,Een van de weinige keren dat ik bang ben geweest, was nadat iemand met een mes mijn tentje in het kamp bij Volkel had vernield. Dan bedenk ik me dat diegene die dat heeft gedaan mij misschien wel iets had willen aandoen. Tijdens een actie ben ik niet bang. Als ik een heftige actie doe, waarbij ik niet opgepakt wil worden, dan ga ik op mijn gevoel af. Of ik er me goed bij voel, of niet. Soms, als ik alleen ben, blaas ik wel eens de stoom af, als ik gezien ben bijvoorbeeld. Maar dan heb ik de vrijheid om zo'n actie niet door te zetten. Met een grote actie is er altijd een risico dat het misgaat, bijvoorbeeld omdat er een politie‑infiltrant tussen zit of dat de actie is uitgelekt omdat je niet voorzichtig genoeg bent geweest met de mobilisatie. Acties die ik alleen doe, en waarbij ik niet opgepakt wil worden, lukken vrijwel altijd.

Je hebt onder meer samengewerkt met de inmiddels overleden vredesactivist Kees Koning. Is hij van invloed geweest op de wijze waarop je actie voert?
,,We hebben van elkaar kunnen leren. In de media werd hij gebracht als de aanvoerder van de antimilitaristische beweging, wat hij helemaal niet was. Kees was gecharmeerd van de wijze waarop jonge mensen acties voerden. Toen hij voor de eerste keer naar een rechtszitting ging en de pleitnota's van jeugdige vredesactivisten hoorde, werd hij daar helemaal stil van. Hij heeft vaak geprobeerd om jonge mensen naar voren te schuiven tijdens een actie, omdat hij zichzelf al gauw te dominant voelde.

,,Kees deed in '89 voor de eerste keer mee aan een zogenaamde ploegschaar‑actie. (De internationale ploegscharenbeweging wil de militaire wapens omsmeden tot (landbouw)werktuigen ‑red.). We hadden een jaarlang vergaderd over de vorm van de acties die we in de toekomst wilden gaan voeren. Kees besloot dat het nu tijd werd om daadwerkelijk iets te ondernemen, het duurde hem allemaal te lang. In Woensdrecht stonden oude NF‑5's gestationeerd, afgedankte bommenwerpers die door Nederland geschonken zouden worden aan Turkije. Turkije bombardeerde Koerdische dorpen, onder meer met Nederlandse straaljagers. We hadden al eens leuzen geschilderd op die toestellen zoals "Stop moord op de Koerden" en "Turkije schendt mensenrechten". Kees ging met een bijl zo'n NF‑5 te lijf en bracht daarmee aanzienlijke schade aan. We hadden daarvoor de Koerdische strijd al op diverse manieren onder de aandacht van het publiek gebracht, onder meer met een hongerstakingsactie op het Binnenhof in Den Haag.

Een van jouw collega's, Gonnus Doeven, voert al jaren acties tegen het militarisme en de auto‑industrie. Doeven, min of meer moegestreden, denkt dat het effect om op kleine schaal schade toe te brengen aan de naar verhouding machtige concerns nihiel is. Wat beweegt jou om met zo weinig mensen door te blijven gaan met actievoeren?
,,Het zit in mij. Als ik niets zou ondernemen zou ik mezelf schuldig voelen. Ik kan me niet afkeren van onrecht, dan zou ik me medeplichtig voelen. Als je nergens weet van hebt, ligt dat misschien anders. Maar dat gaat voor mij niet op. Mijn eerste taak is om het onrecht publiekelijk te maken. Als mensen niet weten waar de atoombommen liggen, dan wil ik hier wel ruchtbaarheid aan geven. Het afgelopen jaar dat ik in Volkel heb gezeten was lang niet zo zwaar voor me, dan als ik thuis achter de computer zou hebben gezeten. Daarbij hou ik van het buitenleven, dus afzien is het niet. Ik wil best een offer brengen zoals in de bajes zitten, hoewel ik de laatste gevangenisstraffen steeds heb kunnen omzetten in taakstraffen. Ik krijg veel goede reacties van mensen die zeggen aan het denken te worden gezet door mijn acties. Dat is mooi meegenomen.

Kun je op een gegeven moment nog wel voldoende afstand nemen van de dingen waar je strijd tegen voert?
,,Dat is moeilijk. Het blijft eigenlijk altijd doorspelen, of ik nu thuis ben, of op een feestje, er is altijd wel iemand die naar me toe komt en vertelt dat ze me in de krant hebben gezien. Daarmee begin je weer een discussie. Voor mij is er meer dan alleen het actievoeren. Vooral in de recente periode van rouwverwerking heb ik veel aan mijn kinderen en kleinkinderen gehad. Ik probeer te werken aan een betere wereld, maar ook mijn kinderen hebben mij nodig en ik hen.

Krista van Velzen is na jarenlange strijd tegen het militarisme de politiek in gegaan om via de SP het militaire systeem aan te pakken. Blijf jij altijd op dezelfde wijze actie voeren?
,,Wat Krista nu binnen de politiek probeert te doen, vind ik ook een goede manier. Ik ben slecht in het doen van concessies. Dat is in de politiek toch een vereiste. Op de wijze waarop ik nu actie voer kan ik mezelf blijven. Zoals ik mij nu voel, hartstikke gezond en graag buiten, zal ik het komend jaar weer in Volkel doorbrengen. Binnenkort volgt er een een hoger beroep zaak die ik heb aangespannen tegen de gemeente die niet wil dat ik m'n tentje in de natuur opsla. Volgens de gemeente verstoor ik het natuurschoon in het bos, terwijl driehonderd meter verderop op Volkel de massavernietigingswapens liggen...

Marina Groen (Ravage, 7 april 2000)